Hà Nội, 27. 5. 1988
Nhàn thân,
Hôm trước, định gửi thư qua ông Trần Lê Văn rồi
trượt mất, bây giờ có lẽ gửi theo anh Hoàng Minh Châu. Tình hình có thêm
mấy nét gần xa:
– Nhà xuất bản mình, Quỳnh và anh Kiên nằm Việt
Xô. Quỳnh bị tim, loạn nhịp nhiều, người ta gọi là tâm thu gì ấy. Ông
Kiên có lẽ sẽ phải mổ dạ dày.
– Có thể Đại hội Nhà văn sẽ vào đầu tháng 7,
nhưng không khí khá rối và phức tạp. Nghe nói 3 vị cao nhất trong
Секретариат [Sekretariat = Ban thư ký] (Thi, Chính Hữu, Khải) đều chống
cả Ng.Ngọc lẫn Tr.Độ. Ông Thi chê ông Độ ít văn hóa, khó lãnh đạo văn
hóa và đặt vấn đề với ông Tr.Tr.Tân (trưởng ban Tuyên huấn): nếu đại hội
chỉ là để bầu lại ban lãnh đạo thì đại hội làm gì, họp Ban chấp hành
cũng xong!
Tờ “Văn nghệ” cũng bị sức ép tợn. Tuy vậy chưa
phải là đến nỗi chỉ còn đường lùi. Cuộc gặp ông Linh với các tổng biên
tập một số tờ báo nghe nói rất tốt. Ông N.V.L. sang tháng 6 sẽ lại xuất
hiện trên báo chỉ với những bài ngắn.
Dẫu sao, sức ép từ phía bảo thủ vẫn lớn. Ở Tác Phẩm Mới định in Về Kinh Bắc
và thơ Trần Dần thì bên công an liền đến “có ý kiến”. Cứ cái con đường
“nội bộ” ấy để hãm phanh hoặc trù úm văn hóa. Kể ra có nhiều cách đáp
lại, nhưng ông V.T.N. bây giờ khác trước nhiều lắm, cho nên phần chắc là
sẽ nghe lời. Thế mới buồn! Cái “khôi phục hội tịch” không khéo
chỉ là hình thức. Ông N.V.Phú thuyết phục tôi: ai bảo ta cứ muốn in
chính những cái đã bị “đánh” ấy, dẫu tác phẩm không có tội nhưng cái
việc in nó ra sẽ là “chửi” vào họ, xúc phạm họ! – Đầy những lý lẽ như
thế.
Bên ngoài, anh em cũng phân hóa nhiều. Đến cậu
N.V.Bình thân quen là thế, cũng viết trên “Quân đội nhân dân” (cùng
H.P.Phú) chê trách Tôn Gia Các và Hồ Ngọc. Thế là bênh P.C.Đ. rồi, lo sợ
đổi mới rồi. Có thể có tình huống đáng buồn là nhiều nhà văn sẽ quay về
bênh P.C.Đ. hoặc ít ra cũng che đỡ y (ông Khải là một)…
– Theo ý ông Tr.Độ, tôi và ông N.Thảo đang chuẩn bị làm số phụ của tờ Thông tin Văn hóa văn nghệ của ban. [1] Sẽ
in ngắn một số bài, nhằm tiến tới một tờ tạp chí phê bình. Ông Nhàn có
thể góp cho vài mẩu về những ý kiến khác nhau xung quanh một số tác phẩm
được không? Ví dụ các tác phẩm khôi phục? Hoặc về các tác phẩm của
Dudincev, Rybakov, Bek, v.v.? [2] Nếu dịch được một chùm ý kiến khác nhau (độ 5-10 trang thôi, lấy thật kỹ vào) thì gửi gấp về, bọn tôi dùng ngay cho kịp.
Những dòng đáng ngại thì nhiều, nhưng không làm
tới thì chẳng có gì để tồn tại cả. Nên cứ phải làm, kiên định rồi sẽ đến
lúc rõ ràng.
H.M.Đức sang Nga có gặp ông không mà không thấy
có thư về. Mình có gửi qua ông Đức (hoặc Tô Ngọc Hiến) một thư dài cho
ông, không biết ông có nhận được không. Tôi có nhận được mẩu thư Yến của
ông qua ông V.T.Nam nên có cảm tưởng thư gửi cho ông bị lạc. Buồn thế,
trong ấy cũng khối chuyện đấy.
Thôi, tạm biệt. Hẹn thư sau.
TB. – Nghe Yến nói, ông định tháng 9 mới về,
không biết có thể về sớm hơn để kịp dự đại hội không? Trà về Sài Gòn,
nghe nói đã viết thư cho Ng. Ngọc, nhưng chưa viết cho mình. Thảo vào
Sài Gòn với ông Độ để chuẩn bị chỗ in ấn, có lẽ sẽ gặp Trà. Ta gây dựng
được tờ tạp chí phê bình này thì thật tuyệt.
Tạm biệt
ÂN
Chú thích
[1] Thời gian này, Ban Văn hóa Văn nghệ trung ương ĐCSVN xuất bản tờ Thông tin văn hóa văn nghệ, do
Trưởng ban Trần Độ chủ trương (giấy phép sô 357/BTT cấp ngày 7/6/1988)
theo quy cách mỗi quý (3 tháng) một số, nội dung là thông báo các tin
tức văn hóa văn nghệ, trao đổi kinh nghiệm công tác cho giới cán bộ đảng
các cấp, nhất là các cán bộ quản lý văn hóa; trụ sở tòa soạn tại 49
Phan Đình Phùng, Hà Nội. Tờ này ra được 6 số: 1988: 4 số; 1989: 2 số,
ngoài ra còn ra được một phụ trương mang tên Phê bình và dư luận. Trên thực tế, tờ này chỉ hoạt động trong thời gian Trần Độ là trưởng ban.
[2] Chỗ này nhắc đến một số nhà văn
LX. có tác phẩm được luận bàn hoặc tái công bố trong thời cải tổ, như
Vladimir Dudintsev (1918-98) với tiểu thuyết “Không phải chỉ bằng bánh mì” (in 1956, gây tranh luận về nội dung chống quan liêu); Anatoly Rybakov (1911-98), có tiểu thuyết “Những đứa con phố Arbat” viết từ những năm 1960, công bố 1987; Aleksandr Bek (1902-72) có tiểu thuyết “Chức vụ mới” (1965) được thông báo sẽ đăng “Novyj Mir” rồi
không được đăng, vì động chạm đến viên bộ trưởng luyện kim thời Stalin,
phải công bố 1972 tại CHLB Đức, đến 1986 mới công bố tại LX. thời đầu
cải tổ.
Hà Nội, 1. 7. 1988
Nhàn thân mến,
Từ hôm nhận thư Nhàn gần đây, được biết thế là
bức thư gửi theo Tô Ngọc Hiến và Hà Minh Đức bị mất, mình hẫng đi, như
một kẻ bị nghe trộm điện thoại về chuyện riêng. Thằng Hiến bảo không có
thư nào cả. Thằng Đỉnh (mình đưa cho nó, bảo khi nào Hiến về chỗ H.Thỉnh
ngủ để hôm sau đi thì nhớ đưa) thì bảo đưa cho Hiến rồi. Nếu Hiến vứt
đi trong đống hàng hải quan thì không sao. Nhưng nếu lọt vào tay H.M.Đ.
thì thật là không hay…
Nhưng thôi chuyện ấy.
Vừa nhận thư Nhàn viết 26.6.88, chắc gửi qua Từ
Sơn hoặc Minh. Mình đang bận. Hơi vui vì vừa được chia nhà, có điều là
chật lắm, độ 16m2 trong khi Quỳnh, B.Hòa được 26m2, ông Nguyễn Kiên 36m2, Th.B.Tân đến ở nhà cũ B.Hòa, Khuê 16m2 cộng với nhà cũ, các ông Hách 13 m2, Thịnh 13 m2, Th.Hòa 10 m2 ở chung một phòng 36m2…
Tất cả đều ở Ngọc Khánh, tức là sau này, tôi với ông có thể đi bộ sang
nhà nhau được. Nhưng qua “vụ” nhà cửa, nội bộ Hội và nhà xuất bản cũng
lộ ra nhiều chuyện không hay, tình cảm với nhau cũng sứt mẻ, không khí
không vui mấy nữa.
Chuyện Đảng của mình thì đang chờ (chi bộ đã làm
hồ sơ lên Đảng ủy hội) chuyện thay Nhàn thì xa vời: đến thời điểm ấy,
liệu các vị nhà mình có cho mình đi hay lại chọn gương mặt khác, ai mà
biết được? Sắp tới bà T.Trung sang trao đổi 15 ngày, ông nên hỏi chuyện
kỹ sẽ biết các việc trong nhà xuất bản, Hội và báo… Và ông cũng nên có
thư cho ông Nam, ông Ng.Kiên nói đề nghị của ông là nên cử ai đi tiếp
thay ông, như thế dễ cho tôi hơn. Ông Kiên vừa mổ dạ dày, ông nên có thư
riêng.
Chuyện Q. mà ông bảo, tôi tự thấy không đủ hiểu
biết. Có lần Q. nói với tôi, sau đó tôi bị thuyết phục hoàn toàn. Tôi
tin Q., Thảo cũng hiểu và thông cảm. Cả N.T. Oanh cũng thế. Thương nữa
là khác. Nhưng bên ngoài người ta nói ghê lắm. Ông Hoàng Lập Ngôn có một
bài (không đăng được) bảo Q. và lũ 4 tên (+ Sinh, Khuê, D.Viên) là chui
ra từ ông tay áo ông H.X.Trường. Hội M.T. họp hội viên 2 ngày, họ thay
nhau mạt sát chửi bới N.Q., nào là nắm hết các chức vụ quan trọng, 5 năm
lên 7 bậc lương, đi nước ngoài 6 – 7 lần, v.v. Nhìn bề ngoài thì từ khi
Q. làm, bộ mặt mỹ thuật rõ ra trước xã hội, hoạt động mỹ thuật có sinh
sắc. Nhưng không hiểu sao họ ghét Q. đến thế. Mà tôi cũng lạ là Q. nó
nghe chửi cũng tài lắm. Tiếp xúc thì Q. tỏ ra không lo gì cả, sẵn sàng
“về vườn” ngồi vẽ và viết. Nó có những tư tưởng về nghệ thuật học, về
văn hóa cực kỳ sắc sảo, táo bạo, khiến tôi rất thèm. Và tôi cũng nghĩ:
nếu vậy thì sẽ chẳng lo gì cả. Một nền nghệ thuật không trông chờ vào
người quản lý giỏi, chỉ trông chờ tài năng! Q. hình như đã khuấy được
một cái gì đó, và cái người ta ghét Q., bề ngoài là ghét cái anh “quyền
chức” như ghét bất cứ ai trong chóp bu của cơ chế cũ, như đại diện cho
cơ chế cũ, bề trong là ghét một tay được việc và vì được việc mà có vẻ
nổi bật, át cả đàn anh. Quan chức thì phải già, – đằng này nó lại trẻ…
Tôi đoán khi Q. lùi khỏi giới chức của hội, người ta sẽ lui tới với nó
nhiều hơn cho mà xem. Còn những cái mà người ta bảo Q. hỏng, cũng như
bảo Đ.T.Kh. hỏng, là ở các chuyện sinh hoạt. Đấy cũng là chỗ chọc tức
vào lớp đàn anh vốn gia trưởng và nếu có hưởng lạc thì che đậy và không
bao giờ sòng phẳng nhận rằng đấy là việc được phép…
Còn tình hình, ông chăm đọc báo ở nhà chắc cũng
đoán được đôi phần. Nghị quyết của hội nghị Trung ương vừa rồi, bài ông
Tr.Tr.Tân trên Nhân dân cho thấy gì, ông chắc biết. Đổi mới là xu
hướng quá mạnh trong quần chúng và trí thức, trong đông đảo đảng viên,
thanh niên, nhưng có vẻ các vị có chức quyền thì bắt đầu run. Cứ nhìn
ứng xử của ông N.Khải là biết: ông ta nhạy cảm, thấy cấp trên không ưng
bạo dạn đổi mới nên ông ấy bắt đầu trở lại lượn lờ. Ông N.L.V. không
được ủng hộ nhiều lắm trong giới chức cấp cao. Với văn hóa văn nghệ,
người ta tỏ ra ngại cái bạo của ông Độ nên có những trò dèm pha, dọa xa
dọa gần. Không khí chung buộc người ta phải thận trọng, vì ở ta, ở
phương Đông phong kiến, sự trở lại cái cũ, cái mô hình tập trung quyền
uy cũ là chắc hơn, nên đổi mới khó khăn.
Trong Hội ta, quan hệ Khải-Ngọc căng thẳng. Khải
đứng về phía Thi, C.Hữu, cho Ngọc là “tả”. Hình như hồi cuối tháng 5, ba
vị Thi, C.H., N.Khải ký vào một tờ trình lên ban bí thư, nói: việc đưa
Ng.Ngọc làm tổng biên tập “Văn nghệ” là “chúng tôi bị sức ép của Ban Văn
hóa Văn nghệ”, rằng hiện nay tờ báo tuột khỏi tay ban thư ký, trong khi
lại gần gũi quá với Ban Văn hóa Văn nghệ, rằng nếu coi tờ báo là phát
ngôn của Ban thì “chúng tôi xin từ chức tập thể”… Ông Tr.Độ cũng nhận
được văn bản này, có gọi 3 vị lên nói chuyện. Còn Ban B.thư thì cũng gặp
3 vị một buổi, cụ thể ra sao không rõ, đại khái có chỗ “ủng hộ”. Ví dụ
bảo: Ừ, tờ báo của Hội thì Ban thư ký phải quản chứ, và tờ báo nào phải
làm đúng chức năng của báo ấy. Nhưng cũng lại có lời khen “Văn nghệ” làm
tốt mặt đánh tiêu cực xã hội, góp tiếng nói khôi phục công lý, v.v. Tuy
nhiên, cũng có lời đồn: tinh thần cuộc gặp ấy không có lợi cho Ng.Ngọc.
Cũng dễ hiểu thôi: tính hai mặt, nhiều mặt của các vị cấp trên mà.
Hôm chủ nhật 26/6 vừa rồi, Ban thư ký làm việc
với báo “Văn nghệ” tức là với tổng và các phó tổng biên tập. Tôi hỏi
tình hình, ông Ng.Ngọc nói: sau khi Ng.Ngọc báo cáo quan niệm, phương
hướng, cách làm thì Ban thư ký hoàn toàn tán thành! Thế mới lạ chứ. Ông
C.H. trước đó có tuyên bố ở chỗ nào đấy rằng “không đội trời chung” với
Ng.Ngọc, hôm ấy lại bảo: hồi “Văn nghệ” đổ nát, tôi nghĩ chỉ có Ng.Ngọc
là cứu vãn được nên đã đưa ra đề nghị cử Ng.Ngọc về. Thế mà các vị lại
tường trình Ban B.thư ngược lại. Vẫn là trò không sòng phẳng, căng nhau,
đối địch nhau trước mặt thì không tiện (mà cũng không đủ lý, vì Ng.Ngọc
cũng có lý và biết cãi lý!) nên đành xuôi chiều, nhưng ở chỗ khác, với
các vị có ảnh hưởng khác thì sẽ chê bai, phê phán. N.Khải cũng không
thoát khỏi trò lá mặt lá trái ấy.
Bà Thiếu Mai kể tôi nghe: ông N.Đ.Mạnh được Khải
gặp riêng, rủ về Hội để làm một tạp chí phê bình, cho biết Khải khuyên:
“Chúng ta” phải bảo vệ Ng.Ngọc, nó đổ thì hỏng cả. Thế mà ông ta lại
ngầm phá Ng.Ngọc. Ông ta còn bảo bọn tay chân ở “Văn nghệ quân đội”:
Chúng mày không biết đâu, thằng Ngọc nó có ý đồ ghê lắm, không thường
đâu. Tức là Khải muốn nói ý đồ Ngọc vào TW trong Hội nghị Đảng sắp tới
ấy.
Rút lại thì tờ “Văn nghệ” chỉ có làm phật ý “Hội”
ở chỗ: không đăng diễn văn của ông Thi trong kỷ niệm 30 năm thành lập
Hội, và tin ký hiệp định hai hội nhà văn Việt-Xô thì đăng ở cột nhỏ,
trang phụ, trong khi thư Kachin mừng báo thì đăng trang nhất. Tất nhiên
đấy là những cái cớ để tức vặt, chứ phần sâu xa thì không ra ngoài thái
độ đối với đổi mới. Nhiều người bảo: lúc này thái độ đối với “Văn nghệ”
là thước đo thái độ đối với đổi mới.
Nếu nói thái độ đối với đổi mới của nhà văn có
tên thì thật buồn. Lại một lần nữa họ quay lưng bằng tâm niệm “vị nghệ
thuật”, và lần này là một lần sai lầm khi dùng cái điều ấy làm lá chắn.
Họ đánh đồng những thứ tố tiêu cực, hà hiếp quần chúng, đảo ngược công
lý của bọn quyền chức… với lối viết “phục vụ chính sách”, “tuyên truyền
vào hợp tác xã” trước đây. Mình tự cắt nghĩa được cho mình là vì sao,
khác Liên Xô, khi tham gian đổi mới, ta không dựa được vào những nhà văn
tên tuổi mà lại phải dựa vào và đẻ ra những người viết mới, “một lũ tên
tuổi vô danh” như có người đã rủa. Khá mỉa mai là tờ tạp chí “Tác phẩm
văn học” ra đến số 6 rồi, toàn dựa vào các tên tuổi có danh, cả những
tên tuổi đã chết, mà cũng không sao nổi nênh lên được. Đám nhà văn có
tên đã bị nền nếp viên chức uốn hỏng đi, và phản xạ “vị nghệ thuật” của
họ trở thành phản xạ tự vệ vô ý thức. Họ chẳng mấy quan tâm đến xã hội,
số phận dân tộc, vận mệnh đất nước. Họ chỉ mong sao người cầm quyền
Đảng, Nhà nước, công an… đừng làm phiền họ. Họ viết gì, đổi mới văn học
ra sao, chắc cũng thấy rõ là không có chút hy vọng gì. Thằng N.Q. có lúc
bảo “phải đem bắn cả loạt”, cũng có lý một chút đấy. Can dự vào xã hội
thì không muốn, lấy vị nghệ thuật làm lá chắn, mà làm gì cho văn hóa thì
không còn năng lực. Thế mà vẫn muốn làm nhà văn, muốn xã hội trọng
vọng. Thế thì chỉ có cái tước vị (kèm lương bổng), ông quan viết văn,
ông cán bộ nhà văn… là thỏa chứ gì?
Mươi năm nay ta trông vào một ông N.Khải, một ông
N.M.Châu. Nhưng ông Khải cũng chỉ làm được chút ít, nửa nạc nửa mỡ, để
vây vo với đám chính trị hơn là vì tiến bộ của dân tộc, của xã hội. Ông
Châu đáng quý hơn, nhưng bút lực thì đã tự tổng kết rồi, và tính mạng
thì đã đi đến đoạn gần chót rồi (ông ấy trong Nam ra, lại bị nặng, mới
vào Bạch Mai). Những người trẻ như Lựu thì cái được là ngẫu nhiên, khi
quên mình là “nhà văn quân đội” thì được một cái, những cái khác chắc sẽ
hỏng thôi. D.T.Hương thì lặp lại, những “tam Tuấn” ở Sài Gòn thì rơi
vào câu khách và viết dễ dãi, cẩu thả… Tôi có hy vọng vào một vài người
như N.H.Thiệp nhưng đâu đã chắc đâu. Nói nghiêm khắc thì thời ta sẽ đi
qua mà không có nhà văn lớn, không có văn học lớn. Đấy có thể là điểm
đáng buồn nhất, nó nói lên sự vô nghĩa của nghề phê bình bọn ta.
Nhưng thôi, nói như ai đó, thấy cái toàn cục là
vô nghĩa, vô ích thì chính mình lại thấy tự do: tự do hành động theo lý
tưởng của mình. Nó đi đến đâu, coi như biết rồi, nhưng ta sống có một
lần, định ngồi yên chờ chết sao? Có một lần, tôi giật mình khi một cô bé
nhân nhận xét với tôi về N.H.Thiệp có nói cái từ ấy: lý tưởng.
Bọn ta không tự dối mình là mình có lý tưởng, thậm chí là theo đuổi lý
tưởng theo kiểu Đông Ki-sốt nữa, nhưng hình như khi cái từ ấy bị lạm
dụng nên mất giá thì ta cũng ngượng khi nói cái từ thiêng liêng ấy. Nếu
ta khốn khổ, tự hành mình thì cũng là vì lý tưởng. Nếu ta phần nào “khác
người” cũng là vì thế.
Ông bảo tôi có bơ vơ không ư? Luôn luôn! Tôi kể
ông một lần rồi đấy: buổi tối muốn tìm ai nói chuyện, sang nhà N.V.Bình,
ngồi nói chuyện nhạt nhẽo, tốn chè thuốc của nó, mà hình như lại thấy
trống không. Cư thì từ khi về mình chưa gặp. P.H.G. cũng rất ít gặp.
Nhưng mình biết hồi này y rất khá, nghĩa là thái độ đối với đổi mới nhất
quán, tốt, và chăm viết hơn, tuy hay tránh tham gia các vấn đề lý luận.
Rốt lại, có thể bàn lâu và khá thú vị là với Lã Hòa (cái cậu này lấy
bút danh Lã Nguyên làm cho mình bị Ban thư ký ghét lây: họ bảo sao ông
Lại Nguyên Ân xuất hiện trên báo “Văn nghệ” lắm thế. Thực ra, mình có
được đăng bài mình đâu, toàn phỏng vấn với lại dịch! Bài mình nằm cả
đống, phải san ra gửi báo khác. À, Sông Hương do tôi thúc nên đã
đăng bài Nhàn về Nguyễn Tuân rồi). Hòa có nhiều suy nghĩ hay, nhưng hơi
“thuần khoa học”, nhưng là người có tư tưởng nhất mà tôi thường đối
thoại. Cậu này làm báo thì còn lóng ngóng, nhưng quan niệm văn học thì
thuộc số ít những kẻ đi làm luận án ở nước ngoài về đã đem theo được một
cái gì, nghĩa là đáng lắng nghe như Sử, như Trà, không đến nỗi bê các
ông OV, EV về để hậu thuẫn cho ông Đức, ông Đệ.
Đôi khi mình ghen với Trà: nó viết, tư tưởng thì
không triệt để đâu, nhưng người ta lắng nghe, tín nhiệm, ông Ngọc coi là
nhà lý luận quan trọng mà báo phát hiện được, và sẽ dùng để đặt những
vấn đề tầm cỡ (ông Ngọc có cho tôi biết, hai bài về chính trị – văn nghệ
và văn nghệ – hiện thực đều do ông Ngọc đặt và có gợi ý sơ bộ, nghĩa là
ý ông Ngọc cũng đi vào dàn bài của Trà).
Mình thì trò chuyện với ông ấy hàng buổi, có vẻ
tương đắc vậy, nhưng không dễ ông ấy đăng “đại luận” cho mình, bảo là
khó hiểu, hoặc muốn mình xuất hiện “thưa” hơn! Thế thì tôi còn biết làm
gì!
– Sử bặt tin, không viết thư cho tôi, chắc nó bận… [1]
- Về ý đồ dài hơi của ông, tôi đồng tình. Nhưng góp thêm thế này:
+ Nói trong chủ nghĩa xã hội thì có lẽ cần tính
thêm – tôi đọc: Бурлацкий [Burlatskiy] bài “Какой социализм народу
нужен?” [Kakoj socializm narodu nuzhen? = Nhân dân cần thứ chủ nghĩa xã
hội nào] [2] – vì chủ nghĩa xã hội mà ta biết là mô hình
Stalin. Vậy thì phải hình dung khác một tý, hoặc có cách diễn đạt thế
nào đó kẻo khi người ta cải tiến CNXH thành CNXH toàn dân, thì khái quát
của mình nó giảm ý nghĩa.
+ Nên triển khai vấn đề ở các câu chuyện, các
tình tiết về số phận nhà văn và cách ứng xử của họ, viết gì, do đâu mà
viết thế này hay thế khác, được in hay bị cấm, giới chính trị khen hay
chê, chầm bập hay ghẻ lạnh, v.v. Cách viết này sẽ rất hợp với ông. Mình
không “chê” trình độ lý thuyết của ông đâu, nhưng ở vấn đề này lý thuyết
chả thú vị gì.
Về văn học Việt Nam, tôi cho chúng ta sẽ thạo văn
học 70-80, sẽ có lúc trở lại, vì nó là giai đoạn pha tạp nhưng thú vị,
không trong cuộc khó thấy hết. Mà chúng ta lại trong cuộc.
Ban nãy nói chuyện văn học, Hội “hè”, v.v., tôi quên nói với ông là:
– Trong một số cuộc họp hội viên gần đây, một lần tôi dự, chứng kiến sự “ăn nói” của ông Ng.Đ.Thi, vẫn thấy ông ta biết cách
ghê lắm. Biết cách đến độ mềm mỏng, bao quát được nhiều cái mà mọi
người đồng tình. Sau cuộc ấy tôi có bảo: Không rõ ông Thi thuyết phục
được ông Khải hay ngược lại? Và ông Thi sẵn sàng nói quan điểm của ông
ấy hay sẵn sàng làm “đại lý quan điểm” cho số đông hội viên? Ở ta, khi
theo dõi con đường của một nhân cách, có lẽ cái hay thấy không phải là
sự xác tín, kiên định của một quan niệm, quan điểm, mà thường lại là sự ngả theo rất tinh vi, và đó là cách tồn tại đấy.
Ở hôm họp chỗ V.N.Q.Đ., L.T.Nghị công kích báo
“Văn nghệ” rất tợn. Cậu ta bảo: báo “Văn nghệ” chủ trương tách văn nghệ
ra khỏi chính trị về lý luận nhưng trên thực tế sáng tác và bài vở trên
báo toàn làm chính trị chứ không làm văn nghệ. Mấy cậu V.N.Q.Đ. có vẻ
đang dốc sức “phò” N.Khải, vì tôi đã nghe có người khoe rằng thế lực patron
[bảo trợ, đỡ đầu] của Khải mạnh lắm: nào Tr.X. Bách, nào V.Tr.Chí (sắp
ra Hà Nội làm bí thư thành ủy) nào Hai Tân, v.v. Nghe bảo tất cả hội
viên nhà văn trong QĐ. sẽ dồn phiếu cho Khải! Khải cũng đang lấy thêm
người bên VNQĐ. sang Hội: Phùng Khắc Bắc sang làm tổ chức thay bà Thịnh,
Xuân Thiều đã có quyết định là chánh văn phòng Hội, sẽ thêm Lê Lựu, Th.
Trường sang biệt phái làm Đại hội…
– Tôi không viết gì dài, nhưng đang thú vị với
những khía cạnh đặc điểm của văn xuôi thế kỷ 20, và muốn ở Việt Nam
người ta biết đọc nó, và biết dùng nó, thành thử đang loay hoay… Kể có
ai cho phép mình viết (nghĩa là cho ký hợp đồng và hứa sẽ in) về diện
mạo văn học 75-85 mình sẽ viết được vài trăm trang, tất nhiên phải đọc
lại nhiều.
– Trà về Sài Gòn, đã viết thư cho tôi, nhưng mình bận nên chưa trả lời được.
Ông nhớ viết thư cho ông V.T.Nam, vì đó là cách
tốt nhất, qua tôi thì không hay bằng. Nhớ tháng 9 về, đại hội không có
gì nhưng gặp anh em, cũng vui.
Thân
ÂN
Chú thích
[1] Lúc này PTS. Trần Đình Sử sang Kiev, Ukraina để làm luận án tiến sĩ.
[2] Fyodor Mikhailovich Burlatzki (s.
1927, người Ukraina, LX.), Ts. triết học (1964), Gs. Khoa học chính trị,
từ 1982 là bình luận viên chính trị và những năm 1990-91 là tổng biên
tập “Báo Văn học” (Literaturnaya Gazeta, tuần báo văn học, xã hội-chính
trị, thành lập 1929), Moskva, LX.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét