Cô bé học lớp 3, con một gia đình khá giả. Ở lớp, cô
giáo ra bài về nhà làm. Đầu bài là: Em hãy trực tiếp làm một công việc
gì đó giúp mẹ lau dọn nhà cửa. Sau đó, em hãy kể lại việc mình đã làm và
nói lên suy nghĩ của mình.
Là một học trò ngoan (hầu hết, các cháu học tiểu
học đều rất ngoan), cô bé đã nói với người giúp việc cho cô được lau
nhà. Tất nhiên, công việc không đơn giản với một bé mới 8 tuổi. Nhưng cô
cũng đã hoàn thành (mặc dù chưa hoàn toàn vừa ý). Trong bài làm, cô đã
kể lại chân thực công việc. Sau đó, phần nói lên suy nghĩ, cô bé viết
đại ý: sau khi lau nhà xong, em thấy rất mệt, hai tay mỏi rời, quần áo
lấm bê bết. Em thấy mình phải cố gắng học tập giỏi để sau này không phải
đi làm người giúp việc gia đình suốt ngày phải làm những công việc nặng
nhọc như thế.
Sau khi nộp bài mấy ngày, một buổi chiều, trong
bữa cơm, cô bé không được vui vẻ như mọi ngày. Cô kể lại chuyện và giải
thích với bố mẹ:
- Cô giáo bảo con về nhà viết lại, không được
viết như thế vì thế là thể hiện thái độ lười biếng, ngại lao động chân
tay. Bây giờ con phải viết thế nào ạ?
Sau khi nói mấy lời an ủi con, người mẹ gợi ý:
- Con có thể viết: lau nhà xong, em mới thấy thương mẹ em hơn vì hàng ngày, mẹ em vẫn phải làm những công việc như thế.
- Nhưng con có thấy mẹ lau nhà bao giờ đâu ạ? Toàn cô giúp việc làm đấy chứ!
Người bố từ đầu chưa nói câu gì, nay mới tham gia để “gỡ rối” cho người mẹ:
- Con không biết là viết văn, người ta phải hư
cấu sao? Không nhất thiết phải có thực thì mới được viết. Truyện của các
nhà văn mà con đọc đều như thế cả mà!
Một người bạn kể cho tôi nghe câu chuyện này và hỏi:
- Bác thấy thế nào?
Suy nghĩ một lát, tôi trả lời:
- Đây chỉ là một câu chuyện nhỏ, không có gì gay cấn, nhưng nó phản ánh đúng đắn một thực trạng của giáo dục Việt Nam hiện nay.
Dạy trẻ em nói dối, thậm chí buộc trẻ em nói dối,
có thể nói là căn bệnh nặng nhất của nền giáo dục từ hơn nửa thế kỷ
nay. Từ khi tới nhà trẻ, mẫu giáo, trẻ em nước ta đã được nghe và dạy
nói dối. Cách nay gần bốn mươi năm, khi ăn cơm, thấy món đậu phụ kho với
cà chua, con gái tôi đã chỉ vào đĩa nói: “Con không ăn thịt bò đâu”. Mẹ
cháu ngạc nhiên hỏi:
- Đây là đậu phụ, sao con lại gọi là thịt bò?
Cháu khẳng định:
- Cô giáo bảo đây là thịt bò màu trắng.
Hóa ra hàng ngày, đi nhà trẻ liên cơ (nhà trẻ cho
con cán bộ nhiều cơ quan), cô giáo đã dạy cho các cháu nhiều điều không
phải là sự thật, chẳng biết với động cơ gì?
Lớn hơn, khi học tiểu học, các cháu đã được dạy
làm văn không được viết những điều mình suy nghĩ, phải viết theo những
tiêu chuẩn đạo đức mà cô giáo xác định: như lao động tất phải là vinh
quang, chăm chỉ học tập để sau này nhất định chỉ để góp phần xây dựng
đất nước, ngày nay được sống no đủ, hạnh phúc nên rất biết ơn đảng, bác
(mặc dù chúng chẳng biết đó là những ai)…
Rồi càng lên lớp trên, học sinh càng được làm
quen và trở nên thành thạo với những lời nói sai sự thật, những biểu
hiện giả tạo. Cổng trường treo khẩu hiệu to tướng “Tất cả vì học sinh
thân yêu”, nhưng “học sinh thân yêu” và cha mẹ chúng được coi là những
con bò sữa để một năm học không biết có tới bao nhiêu lần “tự nguyện”
đóng góp các khoản cho trường. Hàng năm, học sinh phải tới trường học từ
đầu tháng 8 để nhà trường thu tiền, nhưng tới ngày 5 tháng 9, vẫn phải
giả vờ nô nức chào đón năm học mới, trình diễn làm đẹp lòng các vị quan
khách theo yêu cầu của các thầy cô. Năm học nào cũng có nhiều cuộc thi
tìm hiểu mà trong đó, để làm bài dự thi đạt chỉ tiêu 100%, học sinh cả
lớp ngồi chép một bài dự thi theo bản phô-tô-cop-pi do cấp trên đưa
xuống. Thầy cô bằng mọi cách ép học trò học thêm nhưng cứ đến ngày 20
tháng 11, ngày Tết nguyên đán, học sinh phải nô nức tặng hoa, tặng quà
cùng với bao lời ca ngợi công ơn của những người luôn được so sánh “như
mẹ hiền”. Rồi, thầy cô luôn luôn nhắc nhở phải trung thực, nghiêm túc
khi làm bài kiểm tra, khi thi cử, nhưng trước mỗi kỳ thi, các em được
thông báo nộp tiền “chống trượt” để có người ném bài giải sẵn. Học trò
mang phao thi rồi rải trắng sân trường sau khi buổi thi kết thúc, nhưng
thầy Hiệu trưởng giải thích với báo chí đó là những tờ rơi của các
trường đại học tự giới thiệu phát cho học sinh…
Nếu cứ kể thì nói mỏi miệng không hết chuyện gian dối trong nhà trường Việt Nam.
Cho nên không lấy làm lạ khi trong một điều tra
gần đây, người ta công bố: số học sinh tiểu học nói dối là 20%, con số
này gấp đôi, rồi gấp 3, gấp 4 lần lượt khi lên cấp THCS, THPT và đại
học.
Có lẽ nói dối đã thành thói quen, không ý thức
được rằng thế là nói dối nên lời khuyên của người mẹ, người bố của cháu
bé trên kia cũng là kết quả họ được đào tạo gần hai chục năm trên ghế
nhà trường và những năm tháng va chạm với môi trường sống và làm việc.
Đúng là trong sáng tác văn học, nhà văn thường dùng hư cấu. Hư cấu là
việc tạo ra (nói nôm na là “bịa”) những chi tiết để phục vụ cho việc
trình bày một tư tưởng, cảm xúc. Hư cấu được trình bày những cái gì có
thể xảy ra chứ không nhất thiết phải nói cái đã xảy ra. Nhưng người ta
chỉ có thể hư cấu được chi tiết, cảnh vật, con người, sự việc, … cụ thể.
Không ai hư cấu tư tưởng, tình cảm. Trong tác phẩm, nếu trình bày những
tư tưởng tình cảm bịa đặt hay vay mượn của người khác, không phải là
những tâm niệm, những khao khát cháy bỏng của mình, nhà văn đã làm việc
dối trá, lừa người đọc. (Thật xót xa khi trong văn học Việt Nam ta không
thiếu những trường hợp thế này). Tả việc lau nhà, cô bé có thể thêm
thắt chi tiết để thể hiện sự vất vả, cũng có thể nói mẹ thỉnh thoảng có
lau nhà, nhưng không thể nói thương mẹ vì mẹ phải lau nhà vất vả. Em rất
thương mẹ bởi nhiều lý do chứ không cần phải bịa tạc ra cái lý do không
có này.
12 năm được dạy nói điều giả dối trong nhà
trường, lớn lên, mỗi người chúng ta quen nói sao cho đẹp lời, nói sao
cho thể hiện lập trường quan điểm đúng đắn, nói sao cho vừa lòng người
nghe, nhất là khi người nghe là cấp trên, là người có quyền sinh quyền
sát với cuộc đời mình. … chứ không quen nói đúng suy nghĩ, với tình cảm
xuất phát từ đáy lòng.
Hết thế hệ này tới thế hệ khác, hơn năm mươi năm
qua, nền giáo dục của chúng ta đã liên tục cho ra đời những con người
dối trá, luôn luôn “diễn”, diễn lời nói, diễn việc làm, dù đó chỉ là một
việc nhỏ như trồng một cái cây, nói một vài lời trong những cuộc thăm
viếng, … Báo chí, truyền hình, phát thanh hoạt động suốt ngày đêm, nhưng
những điều đăng tải trên đó có bao nhiêu phần trăm là sự thật?
Tôi luôn cho rằng cái cần cải cách nhất trong
giáo dục hiện nay không phải là chương trình, sách giáo khoa. Chương
trình, sách giáo khoa có hay đến mấy nhưng vẫn dạy học sinh theo kiểu
này thì kết quả chắc không có gì thay đổi so với hiện nay. Bộ Giáo dục
khẳng định lần cải cách này sẽ chuyển mạnh từ dạy chữ sang dạy người.
Lại coi lần này sẽ là một trận đánh lớn. Trong trận đánh ấy, nếu Quý Bộ
định tiêu diệt sự dối trá thì đó là một đại hồng phúc cho không chỉ học
sinh mà cho toàn thể nhân dân ta. Còn nếu không, chẳng lẽ chúng ta sẽ
vẫn cứ dạy người như thế này sao?
0 nhận xét:
Đăng nhận xét