(Tiếp theo)
Lời mở đầu: Hiện nay có vài nghìn du
học sinh Việt Nam tại Hàn Quốc. Nền giáo dục nói chung và cách dạy dỗ
trẻ em của một nước tiên tiến như Hàn Quốc có gì ưu việt? Chúng ta có
nên học tập họ hoặc mang chương trình giảng dạy của họ về nước như một
số người kiến nghị không? Có phải sự phát triển kinh tế thần kỳ của họ
là nhờ phần lớn ở giáo dục thế hệ trẻ? Hàng loạt câu hỏi đặt ra trong
đầu mình khi ngồi trên máy bay và nghĩ về cái sự học ở trong nước. Một
thông tin duy nhất mình biết được lúc đó: Hàn Quốc đang tiến hành cải
cách giáo dục và “vẫn còn gặp phải rất nhiều thách thức”.
*
Chuyến đi này của mình là Chương trình giao
lưu thanh niên Việt Nam-Hàn Quốc do Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh
và Hội Thanh niên Hàn Quốc đồng tổ chức còn chi phí thì… người tham gia
tự trả. Cũng là một dạng đi tour nhưng chương trình có nhiều điểm đến
khác với đi du lịch, nhiều thời gian tự do (không phải vào mấy chỗ tiếp
thị sâm với linh chi) và quan trọng hơn là có gặp gỡ, giao lưu kết hợp
tham quan học tập với cả giới trẻ và giới già Hàn Quốc. Trong đoàn chỉ
có mình thực sự là “thanh niên” còn lại toàn “thiếu niên nhi đồng” là
chính cộng thêm “các bác phụ nữ và các cụ phụ lão”, trước lúc đi còn bị
lôi ra hành: nào tập múa, tập hát, nghĩ lại đến giờ vẫn thấy còn kinh.
Một thằng bé ra chiều có kinh nghiệm nói: “Thế này đã là gì, năm nọ em
đi Đức còn phải đóng khố múa điệu trống đồng trong khi ngoài trời tuyết
đang rơi cơ!”
Thật may là chuyến đi này diễn ra vào dịp hè, không
chỉ may vì thời tiết đẹp, thuận tiện đi lại và có nhiều điểm giải trí mà
lại còn cái may không ngờ: học sinh của trường bên phía chủ nhà đã…
nghỉ hè, đi chơi xa hết cả, “lùng sục” mãi mới ra được bốn đứa lớp Bảy
không được đi đâu, nghe thấy được đi chơi cùng đoàn mình thì như bắt
được vàng, còn anh em trong đoàn thì thở phào nhẹ nhõm vì không phải
“biểu diễn” gì nữa.
Điểm đến đầu tiên được thông báo là Bảo tàng quốc
gia Hàn Quốc (tên thật là Trung ương quốc lập bác vật quán). Ở phía
dưới xe nổi lên nhiều tiếng xì xào: “Úi giời”, “Ôi dào”, *chép miệng*,
*thở dài*, *tặc lưỡi*… Hình như không chỉ các em không thích đi bảo tàng
mà cả các bác lớn tuổi cũng lắc đầu ngao ngán. Cái tâm lý rằng bảo tàng
chẳng có cái gì, chán ngán, buồn tẻ và không nên đi lan tràn trong đầu
rất nhiều người Việt Nam thì phải. Chẳng biết là lỗi của ai, chỉ biết là
tour du lịch cho khách Việt Nam thì người ta không thiết kế đi bảo
tàng, trừ duy nhất trường hợp đi Bảo tàng Lourve để chen vai thích cánh
chụp La Joconde thì có. Thế mà việc đi bảo tàng hôm đó lại có rất nhiều
điều vừa lạ, vừa thú vị, vừa đáng học hỏi. Ấn tượng đầu tiên đập thẳng
vào mắt mỗi người là “cha mẹ ơi, sao có cái bảo tàng to như thế!”
Phương án kiến trúc của bảo tàng là những hình
khối lắp ghép đồ sộ trải dài trên một không gian rất rộng nên tạo cảm
giác vững chãi và choáng ngợp. Mà không hẳn do thiết kế, bảo tàng này
“vữ ng vàng” theo đúng nghĩa đen: chịu được động đất sáu độ Richter,
toàn bộ nội ngoại thất ốp đá chống cháy, các kệ trưng bày hiện vật đều
có hệ thống chống rung lắc, đề phòng (những khi động đất, sóng thần hay
bị ném bom) hiện vật không đổ vỡ. (Ảnh: Wikimedia Commons)
Bảo tàng to thật là to (thứ sáu thế giới cơ mà)
lại ốp toàn đá nhưng không có cảm giác nặng nề, ngột ngạt, lạnh lẽo mà
lại rất đẹp đẽ và trang nghiêm như thánh đường vậy. Đó là do rất nhiều
ánh sáng tự nhiên được đưa vào tòa nhà, tạo thành những vệt nắng dài
chạy dọc theo hành lang chính cực kỳ đẹp. Bài học đầu tiên về trường
phái kiến trúc hiện đại Hàn Quốc là tối giản và thực dụng. Người thiết
kế hy sinh hẳn một hành lang rộng mênh mông, không trưng bày gì vừa để
cho khách có một trục đi bộ xuyên suốt, vừa phân chia các khu vực trưng
bày và còn để mọi người tập trung vào vật trưng bày duy nhất cuối hành
lang, một cái tháp đá cao 13 mét được bê luôn vào nhà!
Đứng trên tầng hai, chụp ngược từ cuối hành lang nhìn về cửa chính
Hiện vật trưng bày rất nhiều nhưng khổ nỗi bảo
tàng quá rộng, đi mỏi chân mà thời gian cho phép không được bao nhiêu
nên đi mà như chạy, xem bảo tàng mà như tập thể thao. Chỉ đi trong mấy
tiếng mà sao thấy quá nhiều điều đáng bàn. Thứ nhất, số lượng hiện vật
thì nhiều nhưng chất lượng thì không ăn thua. Đồ gốm sứ, đồ kim loại cho
đến đồ gỗ, tượng phật rất nhiều cái sứt mẻ, què cụt, bạc màu, nham nhở,
có khi vỡ vụn. Cổ vật cũng không có gì đặc sắc, những đồ quý đều đã bị
thực dân Nhật tiêu hủy, mang về nước hoặc bị phá hoại trong chiến tranh
Liên Triều. Tuy nhiên họ khéo léo chọn những cách trưng bày rất trang
trọng. Trong mỗi một gian, cái đẹp nhất luôn được đưa ra phía trước,
riêng một lồng kính, đèn trên đèn dưới bóng lộn. Đặc biệt họ có xếp hạng
cổ vật vào hàng quốc bảo (National treasure of Korea) và đánh số thứ tự
các cổ vật có giá trị đặc biệt này. Một cái bia đá mẻ góc, nứt đôi ở
giữa sẽ nhanh chóng bị người xem lướt qua nhưng thấy có đánh dấu là Quốc
bảo số 3 thì ai cũng sẽ dừng lại xem sao mà nó quý thế (Ở ta cũng bắt
đầu chọn Bảo vật quốc gia nhưng không hề cảm thấy trịnh trọng như ở
đây). Các đồ vật khác nhau có những cách chiếu đèn khác nhau sao cho
nhìn đẹp mắt nhất và chụp ảnh đẹp nhất (cho chụp thoải mái, có mòn đi
đâu mà phải cấm). Đến khi ra về, thấy nhân viên bảo vệ hạ xuống những
cái cửa thép bóng loáng, dày hơn một gang tay mới thấy họ trân trọng
những thứ “quý giá” đó thế nào.
Từ trái qua: Quốc bảo số 3 – Bia Bukhasan (Bắc
Hán Sơn) nói rằng vương quốc Tân La đã mở rộng đến bờ sông Hán, Thạp gốm
đời Lý do các cụ nhà ta chạy loạn giặc Trần mang qua bển, Sư tử gỗ đặt ở
cửa đền
Thứ hai, người xem rất đông, chủ yếu là người Hàn
Quốc và đặc biệt là trẻ con rất nhiều, nhiều đến mức mình tưởng người
ta chuẩn bị tổ chức phá cỗ Trung Thu. Đấy là hai điều mà hiếm bảo tàng
nào ở Việt Nam có được. Mấy đứa bé tí còn tập đi, đến mấy đứa lớn hơn
biết chạy, đến đội mẫu giáo tập tô tập vẽ, lớn nữa thì bắt đầu biết đọc
đang đánh vần chú thích, chúng nó đi, đứng, ngồi, nằm la liệt khắp nơi.
Sàn nhà sạch bóng, chỗ nào cũng thấy phụ huynh với con em ngồi chơi,
ngồi nghỉ (ngồi bệt luôn trên sàn nhé).
Vào đến khu bảo tàng dành cho trẻ em thì còn đông
hơn cái nhà trẻ. Nhân viên bảo tàng tổ chức cho đám “đại học chữ to”
viết lên những cái quạt giấy (mô phỏng hình thức thư pháp viết lên quạt
ngày xưa), vẽ tranh bắt chước kiểu tranh cổ truyền thần, lớn hơn thì xem
phim hoạt hình danh nhân lịch sử và còn nhiều trò chơi nữa nhưng đều
liên quan đến lịch sử và văn hóa Hàn Quốc. Người già tóc bạc thì ngồi
uống trà hoặc cà phê nghe nhạc cụ cổ truyền. Nhưng mà sốc nhất là thấy
các đôi trai gái đi hẹn hò! Chỉ trỏ, nắm tay, ôm eo, mấy góc tối còn hôn
nhau túi bụi. Hẹn hò trong bảo tàng?! Trước giờ tưởng chỉ có xã hội đen
với điệp viên trong phim Mỹ mới hẹn gặp nhau ở bào tàng thôi chứ! Vì
sao? Vì khuôn viên bảo tàng có thảm cỏ mênh mông (trước đây là sân golf
của quân đội Mỹ), trong nhà điều hòa mát rượi, lại có quán café, nhà
hàng đầy đủ. Vậy là bảo tàng ở đây đã thành công vượt xa chức năng cơ
bản của nó. Người tham quan nghiên cứu có không gian yên tĩnh để làm
việc, người rỗi rãi thích đi loanh quanh có phần để giải trí mà người
muốn có chỗ đưa con đi chơi ngày nghỉ cũng được thỏa mãn, và quan trọng
nhất là việc truyền tải kiến thức cho người xem, đặc biệt là cho trẻ em
rất hấp dẫn và dễ tiếp thu.
Vương miện và thắt lưng bằng vàng của vua Tân
La, người Hàn Quốc tự hào rằng họ đã có một vương quốc độc lập khỏi
Trung Quốc từ thế kỉ V. Bộ vương miện này được đặt trang trọng, riêng rẽ
trong một phòng lớn, tối om, chỉ có đèn ở chỗ vương miện. Vương miện đã
được phục dựng đưa vào phim Nữ Hoàng Seon Deok (nếu ai đã xem trên
truyền hình Việt Nam). Ngành nghiên cứu lịch sử trung đại của các trường
đại học đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển như vũ bão của phim
lịch sử cổ trang Hàn Quốc.
Những ứng dụng công nghệ của bảo tàng này không
phải ở nước phát triển nào cũng làm được, phải kính nể mức độ tương tác
với người xem của bảo tàng. Mức độ đơn giản nhất là chiếu phim (tưởng
gì, bảo tàng Phụ Nữ Việt Nam cũng làm được!), nhưng ở đây là phim 3D.
Cung điện hiện lên trên màn hình, chốc chốc lại thấy hoa anh đào nở, mưa
rơi, gió thổi, bốn mùa luân phiên chuyển tiếp hay là mô tả cách xây
dựng từng lớp quan quách của lăng mộ các vua Cao Ly (hiện là di sản văn
hóa của Trung Quốc). Bảo tàng rộng nên có rất nhiều gian để nghỉ chân,
có gian thì thiết kế kiểu thư phòng truyền thống, ngoài cửa sổ (màn
hình) là chim hót, một lúc thì đổi thành mưa bão sấm chớp với hiệu ứng
âm thanh như thật. Có gian khi ngồi xuống thì trên loa kể chuyện lịch
sử. Màn hình cảm ứng được đặt khắp nơi, người xem có thể xoay hình chiếu
ba chiều của cổ vật để xem tất cả các mặt cũng như hoa văn họa tiết.
Một người không hứng thú gì với văn hóa lịch sử cũng phải thích thú
trước những công nghệ này, đừng nói là trẻ con tò mò hiếu động.
Ra đến chỗ cuối cùng là quầy bán hàng lưu niệm
càng thấy phải cắp sách sang đây học tập. Rất nhiều loại quà lưu niệm
độc đáo và đẹp, bỏ tiền ra mua cũng đáng chứ không phải kiểu chặt chém
như bảo tàng nhà ta. Cái ấn hình con rùa của nhà vua lúc nãy thấy trưng
bày ở trong giờ ra đây thấy bán cả đống nhưng độc đáo ở chỗ là có thể
khắc tên mình lên trên cái ấn, về nhà tha hồ mà dập.
Thích nhất là cái bộ tượng này. Tính ra tiền
đồng là gần 800.000 một con, giá thì hơi chát nhưng ở Việt Nam muốn mua
thứ tương tự cũng không có. Nhìn mà thấy thương những nhà nghiên cứu cổ
trang trong nước, biết bao giờ mới ra được thành phẩm như thế này.
Bảo tàng ta so với bảo tàng Tây thì khập khiễng
nhưng so với bảo tàng của một nước tương đồng về văn hóa thì không phải
chúng ta không làm được. Vấn đề ở đây không phải số lượng và giá trị
hiện vật mà ở cách tiếp cận người xem cũng như đối tượng giáo dục cần
hướng đến. Bảo tàng nên trở thành một phần quan trọng trong hệ thống
giáo dục quốc dân.
Quay lại với hành trình, buổi chiều nghe được đi
Time Square, Trung tâm thương mại lớn nhất nhì Seoul thì ngay lập tức
mặt ai cũng hớn hở như đi hội. Đang cuối hè sang thu nên bảng Sale treo
đỏ rực các hành lang và ai cũng phải thử xem Starbucks với Mc Donald’s
nom nó ra làm sao cái đã (lúc ấy ở Việt Nam còn lạc hậu chưa có). Mình
thì mọt sách, chui ngay vào hiệu sách trên tầng hai, lỡ bước vào nên mãi
mà không quay ra được.
Lớn bé già trẻ ngồi rất đông, cả trên ghế và trên sàn nhà, đọc tự do và chăm chú.
Nhà sách ở quê ta thì chưa mơ đến chuyện có ghế
chứ hành lang đi lại cũng chẳng có, dù nhà sách có to đến mấy thì cũng
chỉ toàn kệ sách kê sát sạt vừa một người đi. Tại sao người vào đọc
nhiều như vậy? Có hai lí do: một là sách rất đắt, mình còn nhớ lúc ấy
quyển Steve Jobs mới xuất bản, giá ở Việt Nam là gần 200.000 thì giá tại
Hàn Quốc tính ra đã gần 600.000 đồng. Những sách màu và có tranh ảnh
còn đắt hơn nữa. Thứ hai, họ muốn bảo vệ bản quyền, thà cho người ta đọc
chùa còn hơn in lậu phát triển và sách giả kém chất lượng tràn lan. Ai
có tiền thì mua về nhà, không thì tranh thủ ngồi đây mà đọc. Hầu như tất
cả các thể loại đều có sách bằng tiếng Hàn Quốc, sách tiếng Anh cũng
nhiều không kém, giá đắt như bên Tây nên quầy sách tiếng Anh vắng như
chùa bà đanh.
Bộ truyện tranh danh nhân này được nhà xuất bản
Kim Đồng mua lại bản quyền, bán rất chạy ở Việt Nam. Trong sáu quyển
bày ở đây đã có quá nửa là nói về người Hàn Quốc.
Sách được phân loại theo độ tuổi rõ ràng (có cả
loại 0-13 tháng tuổi) chứ không chỉ ghi chung chung là sách thiếu nhi.
Có một đặc điểm ở các nước phát triển là trong hiệu sách, các thể loại
về nghệ thuật, cơ bản nhất là âm nhạc và mỹ thuật có rất nhiều đầu sách.
Sách có tranh ảnh và in màu cũng xuất hiện với tần suất cao hơn nhiều
lần.
Nhìn cái bộ này thích mê đi được, những khổ
nỗi mù chữ. (Mời các bác thử đọc ra tên các quyển trong phần bình luận
nhé). Gần 400.000 một cuốn, vậy mà cuối cùng nghĩ thế nào cũng nhặt vài
ba quyển về… xem tranh. Lại nhớ bộ sách Danh họa với Kiến trúc của Kim
Đồng, có 5.000 với 7.500 một quyển thế mà ế chỏng chơ.
Vậy là ta đã đi qua bảo tàng và hiệu sách, chúng ta đã thấy gì và nghĩ gì về hai đơn vị giáo dục gián tiếp này nào?
(còn tiếp)
0 nhận xét:
Đăng nhận xét